Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

Νεφέλη Παπαδημούλη: Χακάροντας το σύστημα

Το χαρισματικό έργο της Νεφέλης Παπαδημούλη θα μπορούσε να αποτελεί το πλέον ενδεδειγμένο υπόδειγμα νέου καλλιτέχνη του Metamodernism στην Ελλάδα.  Είναι μια καλλιτέχνης που προχωρά πειραματιζόμενη συνεχώς με πολλά μέσα παράγοντας αυθεντικό και πρωτογενές έργο, με ευθυκρισία, πάθος, στόχο κι όραμα. Με  μια τίμια, ανεξαγόραστη ματιά στην πρόσφατη πολιτική μας Ιστορία , χρησιμοποιεί την “επαναδιαπραγμάτευση του τραύματος” αξιοποιώντας την ιαματική ιδιότητα της τέχνης, για να οδηγηθεί -αξιοποιώντας νοτισμένες σοφία αύρες παλαιότερων καλλιτεχνών- σε ένα έργο πρωτόλειο και πραγματικά ελπιδοφόρο για την τέχνη. Κι όλα αυτά με μια τόλμη παραγωγής νέου Λόγου και Έργου, χωρίς μιμήσεις και Postmodern κυνικές “οικειοποιήσεις” έργων άλλων καλλιτεχνών. Η εννοιακότητα της Παπαδημούλη ενυπάρχει ως προβληματισμός νοήματος κι όχι ως εντυπωσιασμός και φανφάρα. Άλλωστε το αξιακό της σύστημα αντλείται απο στόφες καλλιτεχνών όπως ο Κουνέλλης. Ενυπάρχει επίγνωση της Ιστορίας και του χρέους της ως καλλιτέχνη απέναντι στην καθημαγμένη ελληνική κοινωνία.

papadimouli2011

Υπάρχει νοιάξιμο στα πολιτικά της έργα και ευθεία αποκάλυψη του κοινωνικού πόνου. Την ίδια στιγμή ο Νεορομαντισμός της την οδηγεί σε μια ποιητικότητα στην γραφή. Σε ένα στιγμιαίο ή και διαρκές όραμα που καλλιεργεί συνειδητά. Η αρχιτεκτονική που σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο της έμαθε το μέτρο και την αποτελεσματική φόρμα στις εγκαταστάσεις. Οι μετέπειτα σπουδές της στην École Νationale Supérieure des Beaux-Arts de Paris της μετάγγισε το γόνιμο αξιακό της σύστημα στην τέχνη. Έννοιες όπως η ετερότητα, η ταυτότητα, η εξέγερση, το εφήμερο, “ο χώρος ανάμεσα” και ο “δυνητικός χώρος” αποτελούν κεντρικούς άξονες της δουλειάς της.
Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε αρκετές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και κυρίως στο εξωτερικό. Ενδεικτικά, Havana Biennial (2015), Istanbul Modern (2015), Musée de la Chasse et de la Nature (2016), Λούβρο, (2016), Biennale Θεσ/νίκης (2017) κλπ. Η συνέντευξη που ακολουθεί έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς ξεδιπλώνεται η σκέψη και το work on process ενός πραγματικά δημιουργικού μυαλού και μιας ταλαντούχας προσωπικότητας.

                                                                                                                                 Συνέντευξη : Βασιλίκα Σαριλάκη

Nepheli Papadimouli

Βασιλίκα Σαριλάκη. Νεφέλη, βλέποντας το έργο σου θάλεγε κανείς πως είσαι καθαρή εκπρόσωπος της γενιάς του metamodernism. Χαρακτηριστικά αυτής της γενιάς είναι πως κάνει μια υπέρβαση απόψεων του postmodern το οποίο χαρακτηριζόταν από την αποδόμηση, την ειρωνεία, τον σχετικισμό, τον κυνισμό, την μίξη στυλ και την απόρριψη των μεγάλων αφηγήσεων. Από το 2008 και μετά που ξεκίνησε η διεθνής οικονομική κρίση αναδύεται σε κάποιους νεότερους καλλιτέχνες μια λαχτάρα για την ανανοηματοδότηση της τέχνης, για ειλικρινή και εποικοδομητική έκφρασή της, για μια νέα δημιουργικότητα που συμπεριλαμβάνει την ελπίδα, τον νεορομαντισμό, τις αφηγήσεις και την αναζήτηση δράσης σε κοινότητες. Βλέπω πως όλα αυτά τα στοιχεία χαρακτηρίζουν το έργο σου. Ποια είναι η άποψή σου;

Νεφέλη Παπαδημούλη. Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μία εποχή όπου τα δεδομένα έχουν μετατραπεί σε σχέση με τις εποχές που άνθισε το modern ή το postmodern και μεταλλάσσονται συστηματικά με ταχύτατους ρυθμούς. Σίγουρα, η περίοδος στην οποία ζούμε, είναι μια εποχή όπου παρατηρούμε το τέλος των «μεγάλων αφηγήσεων» που χαρακτήρισαν τον 20ο αιώνα ενώ την ίδια στιγμή τα απόλυτα και κυριαρχικά ιδεολογικά συστήματα απέτυχαν να δώσουν λύσεις. Μια εποχή δηλαδή στην οποία το μέλλον και το παρόν δεν μπορούν να περιγραφούν πλέον με μία ή μερικές μόνο συνθηματικές φράσεις.Επιπλέον, ως φοιτητές κι ως καλλιτέχνες, μεγαλώσαμε σε μια εποχή που μας δίδασκαν συστηματικά στα σχολεία «το τέλος της τέχνης» ενώ εμείς διαπιστώναμε ότι τώρα η τέχνη απλώς ξεκινάει ξανά.


                      

Παράλληλα, στον 21ο αιώνα όπου πλέον η προφητεία του Beuys “Everybody is an artist” έχει πραγματωθεί κι ο καθένας έχει πρόσβαση σε μηχανήματα ή προγράμματα δημιουργίας εικόνων ή υλικά κι όπου ή τεχνολογία έχει εξελιχθεί πάρα πολύ, η έννοια της «κατασκευής» έχει αλλάξει. Σίγουρα, αυτά τα νέα δεδομένα έφεραν ανακατατάξεις στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τι είναι τέχνη αλλά και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε.

Οι καλλιτέχνες κλήθηκαν να πάρουν στάση πρακτικά μέσα από τα έργα τους. Σήμερα λοιπόν, έχω παρατηρήσει πως υπάρχουν δύο επικρατούσες κατευθύνσεις. Υπάρχουν οι καλλιτέχνες που κατά κύριο λόγο υιοθετούν αυτά τα νέα εργαλεία παραγωγής και μεταφέρονται από τα φυσικά αντικείμενα σε εικονικά (virtual) περιβάλλοντα και οι άλλοι που αντιλαμβάνονται τις μηχανές ως ανταγωνιστικά εργαλεία δημιουργίας και ως εκ τούτου στρέφονται στην μαεστρία της ανθρώπινης χειρονομίας και στην δεξιοτεχνία προσπαθώντας να αναδείξουν την σημασία, την μοναδικότητα και την ποιητικότητα της.


Nefeli_Papadimouli_enfermee_dehors_2012-13(6)


Β. Σ. Έχεις δίκιο. Όντως υπάρχει ένας δυισμός. Επίσης οι καλλιτέχνες του metamodernism θεωρούν πως η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια ταλάντωση μεταξύ εκδοχών του μοντερνισμού και του postmodern. Φλερτάρουν ωστόσο με την ιδέα - και τα καταφέρνουν τελικά- να παράγουν κάτι τρίτο που τώρα κυοφορείται. Σ΄ αυτό συμπεριλαμβάνεται η μεγάλη επέκταση της δημόσιας τέχνης, που κι εσένα σε έχει απασχολήσει, αλλά και της διαδραστικότητας στην τέχνη. Επίσης η επιστροφή στην πολιτική τέχνη που πρόσφατα είδαμε και στην Documenta 14, έστω και με έναν αφελή, ανθρωπολογικό χαρακτήρα. Εσύ πως σχετίζεσαι μ’ αυτά;

Nefeli_Papadimouli_enfermee_dehors_2012-13(4)Ν. Π. Νομίζω πως η επέκταση της δημόσιας τέχνης και η ένταξη του κοινού σε αυτήν με ενεργό τρόπο λειτουργεί φανερά και ενσυνείδητα σε ένα μεγάλο κομμάτι των καλλιτεχνών ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και σίγουρα αυξάνει με τον καιρό. Θεωρώ ότι πρόκειται για την ανάγκη των καλλιτεχνών να επικοινωνήσουμε αμεσότερα με ένα πιο διευρυμένο κομμάτι της κοινωνίας από ότι το εξειδικευμένο κοινό των χώρων της τέχνης, το οποίο ευτυχώς κι αυτό έχει ήδη μεγαλώσει.

Οι επεμβάσεις στον δημόσιο χώρο, κατά την γνώμη μου, έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ίδιο τον καλλιτέχνη καθώς του επιβάλλουν να επαναπροσδιορίσει τους κώδικες και τα συστήματα μέσα από τα οποία δημιουργεί τα έργα του καθώς προορίζονται για διαφορετικές κάθε φορά συνθήκες θέασης και κοινό.  Για μένα η τέχνη είναι μια γλώσσα, ένα μέσο επικοινωνίας και όπως σε οποιαδήποτε γλώσσα προσπαθώ να προσαρμόζω το λεξιλόγιο μου έτσι ώστε να γίνομαι κατανοητή στον δέκτη. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στα έργα δημόσιου χώρου. Στην δουλειά μου αναρωτιέμαι συχνά σε ποιον απευθύνομαι και ήδη αυτή η διαδικασία με βοηθά να απογυμνώνω τα έργα μου από τεχνάσματα σαγήνης. Επίσης, ειλικρινά πιστεύω ότι κάθε τέχνη είναι πολιτική, όπως κάθε ύπαρξη είναι πολιτική, κάθε πράξη και κάθε στάση.                  

Όπως ανέφερα και πριν, βρισκόμαστε στην εποχή του τέλους των μεγάλων αφηγήσεων και σε μια εποχή που ο κόσμος αλλάζει ραγδαία, μια εποχή ακρότητας, κρίσεων και πολέμων, αλλεπάλληλων οικολογικών καταστροφών και πλέον έχουμε συνείδηση ότι ο κόσμος είναι μικρός και ενιαίος έτσι ώστε η οποιαδήποτε καταστροφή/ κρίση έχει συνέπειες παντού και το αντιλαμβανόμαστε κατευθείαν. Τέλος των μεγάλων αφηγήσεων σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία αλλαγή, μία επανάσταση, μία λύση αλλά πολλές, συνεχείς, διαρκείς εξεγέρσεις και αμφισβητήσεις, τοπικές και θεματικές, και νομίζω ότι αυτό είναι που είδαμε και στην DOCUMENTA 14 πριν λίγους μήνες.


                                                                      

Β. Σ. Έχεις περιγράψει πρόσφατα σε κείμενό σου πως η δουλειά σου καθώς είναι επηρεασμένη από την κρίση που ζούμε «προσπαθεί να εισάγει τη δυνατότητα ανασύστασης συστημάτων σχέσεων και αξιών που συμβαδίζουν με την ποιητική και πολιτική διάστασή τους καθώς και με τις δικές τους αβεβαιότητες , προχωρώντας με διαδοχικές «ταλαντώσεις». Τι επιχειρείς ακριβώς στο έργο σου; Μια ιδεατή αναπαράσταση στοιχείων της κρίσης; Προτείνεις νέους τρόπους θέασης και νέες ισορροπίες; Μιλάς επίσης για μια επαναξιολόγηση αξιών..

Ν. Π. Οι ερωτήσεις σου είναι πολύ πυκνές και το μυαλό μου ταξιδεύει σε πράγματα ασταμάτητα. Θα προσπαθήσω να βάλω τα πράγματα σε μια σειρά. Αρχικά, όσον αφορά στην κρίση, στις κρίσεις, πιστεύω πώς τουλάχιστον για τους ανθρώπους της γενιάς μου αποτελούν σημαντικά βιώματα, που δεν μπορούν να αναπαρασταθούν αυτά καθαυτά αλλά βρίσκονται εκεί ως κομμάτι μιας πρωτογενούς κατάστασης οποιασδήποτε δημιουργικής πράξης.

Έπειτα, πρέπει να διευκρινίσω ότι η δουλειά μου έχει ως επίκεντρο μελέτης αυτό που ονομάζω τις «σχέσεις ανάμεσα» στα πράγματα και τις καταστάσεις που παράγονται μέσω αυτών. Όταν αναφέρομαι λοιπόν σε συστήματα, εννοώ τις ποικίλες μορφές συσχετισμών πραγμάτων, εννοιών, εαυτών, υποκειμενικοτήτων οι οποίες δομούν την πραγματικότητα.

Μια δουλειά με τέτοιο πυρήνα ενδιαφέροντος δεν μπορεί να αναπαραστήσει «στοιχεία κρίσης» ή σήματα-σύμβολα γιατί προσπαθεί να κατανοήσει ποιος είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά κατασκευάζονται, δηλαδή λειτουργούν ως τέτοια. Η έννοια της αναπαράστασης παρόλα αυτά θεωρώ ότι παίζει κυρίαρχο ρόλο στην δουλειά μου κι αυτό γιατί θεωρώ ότι μέσω της αναπαράστασης σχέσεων και των αναπαραστάσεων πραγματικότητας μπορείς να φτάσεις στο σημείο να δημιουργήσεις νέες πραγματικότητες, οι οποίες θα βρίσκονται εκεί δίπλα, θα παραστέκονται, ως εναλλακτικοί κόσμοι, έτοιμοι να «κατοικηθούν».                                                            

Αυτοί οι εναλλακτικοί κόσμοι, αυτή η «φαντασία σε πράξη» ανασυνθέτει την εικόνα και το είναι του πραγματικού που δεν φαντάζει πια ως απόλυτο και με αυτόν τον τρόπο εντέλει επαναπροσδιορίζεται.nefeli papadimouli 11

Οι αξίες μεταβάλλονται γιατί μεταβάλλονται και τα συστήματα τα οποία τις δομούν. Δηλαδή πιστεύω πως χακάροντας ένα δίκτυο σχέσεων που παράγουν ένα σύστημα, χακάρεις και τις αλήθειες του, τις αξίες του. Αναπλάθοντας το ένα, διαστρεβλώνεις και το άλλο. Συμπυκνώνοντας θα έλεγα πως αυτό που με ενδιαφέρει και ψάχνω μέσα από τα έργα μου είναι να προτείνω διευρύνσεις της πραγματικότητας μας, σημεία όπου το φαντασιακό του καθενός συναντιέται με το πραγματικό του.

Β. Σ. Ο καλλιτέχνης έλεγε ο Andre Malraux αρχίζει και κάνει σημαντικά πράγματα όταν τολμήσει να αρχίσει να γίνεται δυσάρεστος. Πιστεύεις ότι ισχύει αυτό ή ο καλλιτέχνης οφείλει να επουλώνει το τραύμα όπως έλεγε ο Joseph Beuys;

Ν. Π. Γιατί εμένα δεν μου φαίνονται τόσο αντιθετικά αυτά τα δύο; Καθώς δεν γνωρίζω τι ακριβώς συνεπάγονται οι συγκεκριμένες αναφορές, θ’ απαντήσω καθαρά μέσω του τρόπου με τον οποίο ερμηνεύω τις αλληλουχίες των λέξεων. Και μάλλον τείνω να συμφωνώ και με τα δύο, συνδυαστικά.


louvre nefeli papadimouliΑρχικά, δυσάρεστος για ποιον; Για τους θεατές; Για τους άλλους καλλιτέχνες; Για την αγορά; Για τα ιδρύματα; Σίγουρα για κάποιους, κάπως, κάποτε θα είσαι δυσάρεστος. Το θέμα είναι να καταφέρνεις να ορίζεις ποιοι θα είναι αυτοί. Οποιαδήποτε μορφή πράξης καθώς παίρνει θέση, γίνεται και δυσάρεστη για μια μερίδα του κόσμου. Κι αυτό είναι θεμιτό, αναγκαίο.

Αλλά δεν είναι αυτό ακριβώς που εγώ «διαβάζω» σ ’αυτήν την ερώτηση. Επηρεασμένη από ένα βιβλίο της Francoise Coblence, μιας Γαλλίδας ψυχαναλύτριας, τείνω να θεωρώ πως το τραύμα που ενυπάρχει αναπόφευκτα στο έργο ενός καλλιτέχνη μεταφέρεται και στον θεατή. Κι αυτή ακριβώς η συνθήκη είναι που μπορεί να χαρακτηριστεί ως δυσάρεστη.

Τα μεγάλα έργα, τα «σημαντικά» όπως λες, είναι τα έργα τα οποία παλεύουν με τα στοιχειά του καθενός, όταν τα υποκειμενικά και πολύ προσωπικά φαντάσματα του δημιουργού καταφέρνουν να προσεγγίζουν την πραγματικότητα, τις συλλογικές αλήθειες και τα συλλογικά τραύματα. Η επούλωση από ένα τραύμα είναι μια δυσάρεστη και επίπονη διαδικασία κι αυτό γιατί χρειάζεται η συνειδητοποίηση της ύπαρξης του, δηλαδή η επαναφορά μας σε αυτό.                                                                                              

Στο έργο που έκανα στο Λούβρο τον Μάιο του 2017 για παράδειγμα, αυτό που επεδίωξα είναι να συνδέσω την Νίκη της Σαμοθράκης πάλι με τον τόπο της κάνοντας live stream τον ουρανό της Σαμοθράκης από την ακριβή θέση στην οποία βρισκόταν το άγαλμα στον χώρο που εκτίθεται στο μουσείο.

Νομίζω τελικά, πως τα σημαντικά έργα αποτελούν συνήθως αποτελέσματα ενδόμυχων φόβων ή επιθυμιών και τραυματικών εμπειριών, που ο καλλιτέχνης φέρνει στο προσκήνιο μέσα από χώρους, εικόνες ή καταστάσεις για να τα ξαναζήσει ο ίδιος και άθελα του, ίσως κάπως σαδιστικά θα μπορούσα να πω, να τα επιβάλει και στο κοινό. Έτσι λοιπόν, νομίζω πως καταλήγω στο ότι η τέχνη ναι είναι εκεί για να επουλώνει τα τραύματα. Απλά αυτό είναι μια εξαιρετικά δυσάρεστη διαδικασία.



 Β. Σ. Σε κάποια κουβέντα μας ανέφερες πως στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο πλευρές στην δουλειά σου. Από την μια υπάρχει η ποίηση κι ο ρομαντισμός κι από την άλλη η πολιτική διάσταση. Με ποιο τρόπο εκφράζονται οι δυο αυτές διαστάσεις μέσα σου, πως τις νοηματοδοτείς και πως τις αποδίδεις στο έργο σου;

Ν. Π. Νομίζω πως τα έργα μου, τουλάχιστον αυτά που θεωρώ ακόμα επίκαιρα των προβληματισμών μου, πηγάζουν από την πραγματικότητα, την κοινή και την δική μου. Είναι λοιπόν πολιτικά, κοινωνικά όπως κι εγώ. Αλλά δεν περιγράφουν καταστάσεις, τις αποδίδουν. Και εκεί ακριβώς νομίζω είναι που θα μπορούσε κάποιος να δει την ποιητική, ρομαντική ή ονειροπόλα διάσταση της δουλειάς μου.

Όπως είπα και νωρίτερα, θέλω μέσα από τα έργα μου να μπορέσει να υπάρξει το φαντασιακό μέσα στο πραγματικό ή το πραγματικό μέσα στο φαντασιακό.


nefeli papadimouli 5


Θα σου περιγράψω κάτι που δεν το έχω θεωρήσει έργο αλλά στάση. Από τον τελευταίο Μάιο όποιο χαρτονόμισμα περνάει από το χέρια μου το βεβηλώνω με ποιήματα, που διάβασα, που συγκέντρωσα, που έγραψα. Φίλοι καλλιτέχνες το είδαν σαν μια πολιτική πράξη βεβήλωσης της αξίας χρήματος. Η αλήθεια ήταν ότι έγινε πάλι χαρτί. Εγώ κυρίως θεωρώ ότι είναι τα χαρτιά εκείνα που ταξιδεύουν το περισσότερο ανάμεσα στους ανθρώπους. Πίστεψα ότι με κάποιο τρόπο μπορώ να επέμβω ανώνυμα σε μία από τις πιο τετριμμένες κοινωνικές συμβάσεις, όπως την ανταλλαγή προϊόντων ή υπηρεσιών έναντι χρηματικού αντίτιμου, ανοίγοντας για τους προσεκτικούς ένα παράθυρο σε μία άλλη πραγματικότητα. Δεν ξέρω γιατί στο λέω. Νομίζω όμως ότι κάπως με αυτό το παράδειγμα σου απαντάω στην ερώτηση.


NEFELIPAPADIMOULIDIX2011                                        

 Β. Σ. Ποιητική και πολιτική για μένα είναι κατεξοχήν η εγκατάσταση που έδειξες στην πρόσφατη μπιενάλε Θες/νίκης. Όλα αυτά τα “αναπάντεχα”, συμβολικά πράγματα που έχεις βάλει  να ισορροπούν πάνω στις σανίδες αυτές που λειτουργούν ως ζυγαριές. Αλήθεια πως τα νοηματοδοτείς αυτά;

Ν. Π. Το έργο αυτό ξεκίνησα να το δουλεύω το 2015 μετά την γνωριμία μου με τον νεοεννοιακό Κουβανό καλλιτέχνη Wifredo Prieto που είχε παρουσιάσει στην Arco της Μαδρίτης το “A glass half full”. Το έργο αυτό είχε  πουληθεί για 20.000 ευρώ, σε μια Ισπανία βυθισμένη στην οικονομική κρίση, δημιουργώντας τεράστιο σκάνδαλο. Το γεγονός αυτό για μένα ήταν συγκλονιστικό. Έβλεπα το έργο και την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί γύρω από αυτό ως εξαιρετικά σημαδιακή. Με άγγιξε. Για μένα σήμαινε την ταλάντευση ανάμεσα στον απόλυτο κυνισμό και την ποιητικότητα της ανθρώπινης σκέψης. Αλλά δεν μου αρκούσε.

Η αλήθεια είναι ότι δεν συμπαθώ τον κυνισμό στην τέχνη. Η ζωή μας είναι τόσο πολύ ποτισμένη με κυνισμό που δεν χρειάζεται να επιμένουμε και σε αυτόν στον χώρο στον οποίο ψάχνουμε την ελευθερία. Έτσι κάπως γεννήθηκε η πρώτη ισορροπία. Έφτιαξα ένα κομμάτι ξύλο που είχε ακριβώς την διάσταση του ανοίγματος τον χεριών μου, το κρέμασα από το ταβάνι μ’ ένα σχοινί και τοποθέτησα πάνω στις δύο άκρες του ένα ποτήρι νερό μισογεμάτο και ένα ποτήρι νερό μισοάδειο. Με προσοχή και βρίσκοντας τις κατάλληλες θέσεις για τους τρεις τόπους (θέσεις των αντικειμένων και το σημείο ισορροπίας από το οποίο η σανίδα κρεμιόταν), το σύστημα ισορροπούσε.

 Είχα μπροστά μου ένα σύστημα μέσα στο οποίο παρουσιάζονταν δύο καταστάσεις φαινομενολογικά όμοιες, που διαφοροποιούνταν ωστόσο μόνο μέσα από την ανθρώπινη αντίληψη, από την σκοπιά δλδ που θα επιλέξει ο καθένας να δει, να ονομάσει την πραγματικότητα που παρουσιάζεται μπροστά του. Δύο σημεία, δύο αντικείμενα, όμοια και διαφορετικά ταυτόχρονα τα οποία συνδιαλέγονται ή έρχονται σε αντιπαράθεση. Βλέποντας το αποτέλεσμα, συνειδητοποίησα ότι πλέον το ένα δεν μπορούσε να λειτουργήσει χωρίς το άλλο. Με φυσικό τρόπο βεβαίως αλλά ταυτοχρόνως και με νοητό. Αν το ένα κατέρρεε θα έπαιρνε μαζί του και το άλλο. Τα δύο σημεία/ σήματα/ αντικείμενα/ λέξεις/ έννοιες/ σύμβολα αλληλεξαρτιούνταν. Το ένα δημιουργούταν και δημιουργούσε το άλλο μέσα από μια διαδικασία ταυτοποίησης.


nefeli papadimouli 9


Η παρατήρηση αυτή με οδήγησε στην αναζήτηση της διαδικασίας παραγωγής της ταυτότητας των αντικειμένων. Άρχισα να πειραματίζομαι. Να τοποθετώ αντικείμενα και έννοιες, το ένα απέναντι από το άλλο αναζητώντας τις πολλαπλές αφηγήσεις και καταστάσεις που μπορούσε το κάθε σύστημα να παράγει.. nefeli papadimouli 7

Ένα ψαλίδι απέναντι σ’ έναν πολιτικό χάρτη του κόσμου, ένα μαχαίρι απέναντι σ’ ένα μήλο κομμένο, ένα φτερό απέναντι σ’ ένα βράχο ή ακόμα ένα κολιό απέναντι σε ραδίκια και άλλα. Δούλευα πάνω σ’ ένα σύστημα το οποίο ήταν χτισμένο πάνω σε δίπολα. Όπως κατά πολύ και η ανθρώπινη σκέψη. Το κλασσικό άσπρο/ μαύρο που λέμε. Αλλά δεν έψαχνα αυτό. Εκείνο που μ’ ενδιέφερε ήταν το σημείο ισορροπίας, ο τόπος εκείνος που αυτά τα δύο συναντιόντουσαν, «ο χώρος στον οποίο δεν υπάρχει ούτε το ναι ούτε το όχι», ο κοινός τους τόπος και η ενιαία ταυτότητα. Πώς να το πω.. να.. Μ’ ενδιέφερε η φράση, όχι οι εκάστοτε λέξεις.

nefeli papadimouli 8

Β. Σ. Κάποιες από αυτές τις “ζυγαριές” γέρνουν δίνοντας ένα στοιχείο αβεβαιότητας κι ευθραυστότητας που ενυπάρχουν και σε άλλα έργα σου. Θεωρείς ότι το έργο πρέπει όπως έλεγε κι ο Juan Munoz να μπορεί να σηματοδοτήσει και την αδυναμία πέρα από βεβαιότητες; Αλήθεια, πως επηρεάζει η φθορά κι ο χρόνος τις ισορροπίες του συστήματός σου;

Ν. Π. Το σύστημα αυτό είναι χτισμένο πάνω στην φυσική κατάσταση των πραγμάτων. Ο χρόνος και τα χαρακτηριστικά του χώρου επιδρούν πάνω του. Τα στοιχεία αυτά βρίσκονται σε ισορροπία χωρίς βοηθήματα. Έτσι λοιπόν όταν το μήλο αρχίζει κι αφυδατώνεται, το βάρος του μετατρέπεται κι η ισορροπία επαναπροσδιορίζεται μέχρι να καταρρεύσει. Οι ισορροπίες που εμπεριέχουν ζωντανά στοιχεία, στοιχεία με νερό τείνουν να καταρρέουν, η καθεμία στον δικό της χρόνο. Ένας δυνατός άνεμος ή μια έντονη κίνηση ενός επισκέπτη μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα λειτουργεί, επίσης. Βλέπω αυτήν την εγκατάσταση σαν έναν τρόπο να κάνεις γλυπτική εμπεριέχοντας την έννοια του χρόνου. Και ναι, είναι εύθραυστη! Πολύ! Πιστεύω πως η ευθραυστότητα είναι μια φυσική κατάσταση. Ο χρόνος και οι εξωτερικοί παράγοντες, οι συνθήκες επιδρούν πάνω μας.

streetwear  nefeli papadimouliΧρειάζεται νομίζω να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα που μας περιβάλλουν με τρυφερότητα. Και σ’ αυτό συμπεριλαμβάνω και τα έργα τέχνης. Φτιάχνω λοιπόν, συχνά έργα που προορίζονται για να αγγιχθούν, να φορεθούν ή να κατοικηθούν.

Η χρήση των αντικειμένων, τους δίνει κι ένα εφήμερο διάστημα ζωής. Η αλήθεια είναι όμως ότι δεν νομίζω να μ’ ενδιαφέρει, ή τουλάχιστον όχι προς το παρόν, να δημιουργήσω απλά νέες εικόνες, όσο περισσότερο νέες εμπειρίες. Νομίζω ότι αυτό έχει να κάνει με αυτό που ονομάζεις αβεβαιότητα που απ’ ότι καταλαβαίνω είναι και αρκετά αισθητό στα έργα μου. Θεωρώ ότι ξεκινάω κάπως από ερωτήματα, ή από τα ερωτηματικά μου. Είμαι βέβαιη λοιπόν ότι ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να θέτει ερωτήματα ή να διευρύνει τα ήδη υπάρχοντα στον καθένα, να ερευνά και να μελετάει.

Η τέχνη είναι μαιευτική. Και αν και όταν γίνεται η επαφή, θεωρώ ότι ο χειραφετημένος θεατής βρίσκει της απαντήσεις, τις βεβαιότητες του.

 Β. Σ. Αυτή είναι η ομορφιά της τέχνης. Πώς ο κάθε θεατής βλέπει σ΄ αυτήν μια άλλην αλήθεια κι αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη μια βεβαιότητα ούτε καν μια κατάφαση. Μπορεί να δει ίσως τον εαυτό του μέσα στον καθρέφτη της τέχνης. Να δει την αχίλλειο πτέρνα του. Αλήθεια τι πιστεύεις; πρέπει να συμφιλιωνόμαστε με την αχίλλειο πτέρνα μας ή να προσπαθούμε να την υπερβούμε;                                                                                                              

 Ν. Π.Θεωρώ ότι τα έργα είναι περισσότερο φορείς της αδυναμίας μας, των τραυμάτων, όπως είπαμε και πριν, συλλογικών και προσωπικών. Τείνω ενδεχομένως να επαναλαμβάνομαι, ίσως μ’ αρέσει κιόλας, αλλά τα ποιητικά έργα πηγάζουν από την πραγματικότητα κι αυτή χαρακτηρίζεται συχνά από την αδυναμία μας να επέμβουμε όπως ιδανικά θα θέλαμε. Αλλά εκεί ακριβώς έγκειται κι η μαγεία. Στο ότι ίσως η τέχνη να είναι ο μόνος χώρος όπου μπορούν να υπάρξουν τα πάντα στην ιδεατή τους μορφή!

Τώρα η μάχη με την αχίλλειο πτέρνα μας. . Ο μύθος του Σισύφου. . Τα θεατρικά κείμενα του τεράστιου Μπέκετ. Μάλλον στα δίπολα απαντώ πάντα «και τα δύο». Απλά το να συμφιλιωθούμε άνευ όρων, χωρίς προσπάθεια, σημαίνει να εγκαταλείψουμε. Και μαζί της κι εμάς τους ίδιους.

rame nefeli papadimouliΝομίζω πως ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούμε να συμφιλιωθούμε με την αχίλλειο πτέρνα μας είναι να προσπαθούμε συνέχεια να την ξεπεράσουμε. Μόνον αυτό εν τέλει μας βοηθάει να την αναγνωρίζουμε, να έχουμε επίγνωση της ύπαρξης της. Είναι βασικά ένας φαύλος κύκλος. Κάπως έτσι το βλέπω. Σαν να τρέχουμε κι όλο να σκοντάφτουμε. Να πέφτουμε και να ξανασηκωνόμαστε. Συμφιλίωση σημαίνει επίγνωση και ποιο είναι το ενδιαφέρον να γνωρίζεις κάτι αν δεν προσπαθείς να το ξεπεράσεις;


 Β. Σ. Ας μιλήσουμε τώρα για την εγκατάσταση που έκανες στο Παρίσι με τους κινητούς τοίχους που συγκρατούσαν μετανάστες. Βρίσκω εξαιρετική την καινοτόμο ιδέα σου καταρχήν να δημιουργήσεις έναν αρχιτεκτονικό χώρο με 2 κινούμενους τελαρωμένους τοίχους που συγκρατούσαν από πίσω αθέατοι άνθρωποι προερχόμενοι από ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες. Στην ουσία επρόκειτο για ένα θεατρικό σκηνικό. Και από την μια υπήρχε η αυστηρότητα των λευκών τοίχων κι από πίσω οι άνθρωποι περιθωριοποιημένοι που διάβαζαν διάφορα κείμενα. Πες μου για αυτήν την δουλειά…

Ν. Π. Τo Parallèlement είναι ένα έργο που δουλεύω από τις αρχές του 2016 και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι τον Σεπτέμβριο του 2017. Η εγκατάσταση αναδημιουργήθηκε στην έκθεση “la pensée du tremblement” εμπνευσμένη από την σκέψη του φιλοσόφου Edouard Glissant.                                                                                 


Η έκθεση έγινε στο Les Grands Voisins, ένα μέρος μοναδικό, μία ετεροτοπία στο κέντρο του Παρισιού. Ένα παλιό νοσοκομείο που τώρα έχει μετατραπεί σε μια ολόκληρη γειτονιά όπου συνυπάρχουν οι δύο γκαλερί που εκθέσαμε με κοινωνικές κατοικίες, καλλιέργειες, αυτοδιαχειριζόμενα εστιατόρια και μαγαζιά, εργαστήρια καλλιτεχνών, αίθουσες προβολών, ένα κάμπινγκ και άλλα.  Πρόκειται για έναν τόπο υβριδικό κι αυτόνομο. Οι περίπου 2.500 άνθρωποι που ζουν εκεί έχουν την δυνατότητα να δουλέψουν μέσα στον χώρο τον ίδιο και να πληρωθούν με ένα δικό τους παράλληλο νόμισμα - δελτίο το οποίο καταναλώνουν σε άλλες λειτουργίες του χώρου. Το σύστημα αυτό δημιουργεί μια ανεξάρτητη και βιώσιμη οικονομία. Αναφέρομαι σ’ όλα αυτά επειδή νιώθω ακόμα εξαιρετικά μαγεμένη από την συγκλονιστική αυτή εμπειρία και πολύ δεμένη με τους ανθρώπους με τους οποίους έζησα και δούλεψα.nefeli papadimouli 12

nefeli papadimouli 13Το Parallèlement είναι μια εγκατάσταση που ζωντανεύει μέσω μιας ομαδικής performance. Όσον αφορά στην εγκατάσταση, δηλαδή το κατασκευασμένο κομμάτι, αποτελείται από δύο γιγαντιαίους, φορητούς τοίχους.Οι τοίχοι αυτοί, κατασκευασμένοι ακριβώς στις διαστάσεις του δωματίου ήταν τοποθετημένοι έτσι ώστε να αφήνουν έναν στενό διάδρομο, από την βασική πόρτα μέχρι τον απέναντι τοίχο, μέσα στον οποίο έμπαινε το κοινό. Όλα ήταν κατάλευκα. Ένα κενό δωμάτιο, μια κενή σκηνή που γέμιζε μονάχα από τους θεατές. Από πίσω, στην κόκκινη πλευρά, βρισκόντουσαν οι performers στηρίζοντας τους τοίχους/ ταμπλώ  και ψιθύριζαν κείμενα, όλοι μαζί, ταυτοχρόνως. Κείμενα τα οποία επιλέξαμε με τους συμμετέχοντες περνώντας από μια διαδικασία ενός πενθήμερου εργαστηρίου.


nefeli papadimouli 2Τα κείμενα-αποκόμματα στα οποία καταλήξαμε ήταν για την ταυτότητα, το ταξίδι, τους ορίζοντες, το άλλο, με τα οποία ένιωθαν να ταυτίζονται. Οι συνθήκες ήταν αυτές. Αρκετά απλές και συγκεκριμένες. Το ενδιαφέρον όμως βρισκόταν μάλλον στις απρόσμενες καταστάσεις που δημιούργησαν.

Οι διάφοροι performers έχοντας διαφορετική διάπλαση ο καθένας από αυτούς και προσπαθώντας να κρατήσουν σε ισορροπία και σε ευθεία αυτούς τους γιγαντιαίους τοίχους έτρεμαν και μαζί μ ’αυτούς και οι τοίχοι οι οποίοι ένιωθαν οι θεατές ότι ήταν έτοιμοι να γκρεμιστούν!

Η ταυτόχρονη ανάγνωση δημιουργούσε ένα μουρμουρητό το οποίο άλλαζε υφή και τονικότητα καθώς προχωρούσες μέσα στον διάδρομο κι ανάλογα με την θέση όπου στεκόσουν μπορούσες να ακούσεις μια διαφορετική ιστορία.

Όλο αυτό θύμιζε μια θεατρική παράσταση όπου δεν υπήρχε τίποτα να δεις γιατί όλα συνέβαιναν στα παρασκήνια, σαν ένας μακρόσυρτος σεισμός, σαν μια πρόσκληση να πέσουν οι τοίχοι και τα όρια, τα σύνορα, σαν μια σιωπηλή κραυγή του τι θα πει απομόνωση. Για μένα είναι ένα έργο-εμπειρία, διαφορετική από το πώς την προέβλεπα πριν γίνει πράξη, διαφορετική από αυτήν που οι άλλοι μου αφηγούνται και έχω ακόμα πολλά να δουλέψω πάνω σε επόμενες πιθανές εκδοχές της.


OPENING_NIGHT_PERFORMANCE__PARALLELEMENT_NEFELI_PAPADIMOULI_2017


 Β. Σ. Πράγματι, πρόκειται για μια εξαιρετικά καινοτόμα κι ενδιαφέρουσα performance.. Είχε θεατρικά στοιχεία όντως αλλά κι έντονη την ύπαρξη μιας αρχιτεκτονικής δομής. Επειδή είσαι και αρχιτέκτονας πόσο πιστεύεις πως σε επηρεάζει η αρχιτεκτονική στην τέχνη;

Ν. Π. Ο χώρος. Ο τόπος. Η σύνθεση. Νομίζω εξαιρετικά πολύ. Βρίσκω ότι οι σπουδές μου στην αρχιτεκτονική διαμόρφωσαν πάρα πολύ τον τρόπο που σκέφτομαι. Κάνω εγκαταστάσεις. Βασικά στοιχεία που με επηρεάζουν είναι ο διάλογος με την υπάρχουσα αρχιτεκτονική, ιστορική και ανθρωπολογική ταυτότητα του τόπου στον οποίο δρω, δημιουργώ και τελικά επεμβαίνω. Όπως επίσης η αφοσίωση κι ενδεχομένως η εμμονή που έχω με την οικονομία των μέσων. Να χρησιμοποιώ το λιγότερο δυνατό για να φτάνω εκεί που θέλω.nefeli papadimouli 6

Όσο περνάει ο καιρός μάλιστα συνειδητοποιώ ότι στο Πολυτεχνείο κυριαρχούσε μια τάση νέο-μοντερνιστών αρχιτεκτόνων, με συγκεκριμένες μεθόδους σχεδιασμού. Δεν τα πήγαινα πολύ καλά μαζί τους τότε. Με τους συνεργάτες μου ψαχνόμασταν να κάνουμε άλλου τύπου κατασκευές, αρκετά γλυπτικές. Θέλαμε πάντα να φτιάχνουμε τοπόσημα. Εμπνεόμασταν πολύ από τους αρχιτέκτονες σταρ του εξωτερικού. Αλλά δεν μου αρέσουν πια αυτά που κάναμε. Ήταν σαν να ξεχνούσαμε την ιδιαιτερότητα του ελληνικού φωτός και της υλικότητας του τοπίου γύρω μας. Τα λέω όλα αυτά για να καταλήξω στο ότι γυρνώ κάπως πίσω τώρα. Τα βλέπω αλλιώς τα πράγματα. Και μου βγήκε στην τέχνη μου αυτό. Δεν με ενδιαφέρουν οι τεχνικές εντυπωσιασμού. Ψάχνω να βρω την ουσία, την απλότητα, την αμεσότητα, το πρωταρχικό. Αν ήμουν αρχιτέκτονας, λοιπόν, νομίζω θα σχεδίαζα πάλι την καλύβα.

Β. Σ. Νιώθω πως το έργο σου κι οι εγκαταστάσεις σου έχουν νοτιστεί από πολύ σημαντικές ελληνικές καλλιτεχνικές παρουσίες αλλά και ξένες. Είναι δλδ ένα έργο με καταβολές κι επιρροές που ωστόσο έχουν γονιμοποιηθεί μέσα σου σε μια νέα εκδοχή κι αποδίδουν στον θεατή μία αίσθηση εξέλιξης.. Για παράδειγμα στην εγκατάσταση σου στην biennale Θες/νίκης διακρίνει κανείς κάποιες επιρροές από τον γλύπτη Θόδωρο, τον Κουνέλλη, ενδεχομένως κι από αλλού. Αλήθεια από ποιους Έλληνες και ξένους έχεις επηρεαστεί;

 Ν. Π. Σίγουρα ο Κουνέλλης είναι ένας από τους καλλιτέχνες που έχω μελετήσει και παρακολουθήσει αρκετά, όπως και οι υπόλοιποι σύντροφοί του από το κίνημα της Arte Povera, για την απεριόριστη ελευθερία με την οποία αντιμετώπισαν τα «υλικά» της τέχνης. Αλλά ταυτοχρόνως νιώθω ότι η κλίμακα και η δομή, η «αρχιτεκτονική» των γλυπτών του Ζογγολόπουλου αποτελούν σημαντικό μάθημα για μένα. Ο ανθρωπισμός του Κεσσανλή, και το “The Tail” του, που έβλεπα καθημερινά για πολλά χρόνια πηγαίνοντας στην σχολή της αρχιτεκτονικής, η εξεγερσιακή ποίηση του Δ. Αληθεινού, η ζωτική αφαιρετικότητα του Τάκη όπως και οι σοκαριστικές ψευδαισθήσεις του φίλου μου Αντρέα Λώλη νιώθω ότι λειτουργούν ως εσωτερικευμένες πλέον καταβολές στην δημιουργική μου γλώσσα.  Δίπλα σ’ αυτούς στέκονται Έλληνες καλλιτέχνες άλλων τεχνών που μ’ έπλαθαν για χρόνια όπως τα θεατρικά και τα κείμενα του Δ. Δημητριάδη ή η ποίηση της Κ. Γώγου που με «μεγάλωσε», ο Ο. Ελύτης, ο Γ. Ρίτσος και τόσοι άλλοι. Ωστόσο πάνω από όλα θα είναι πάντα για μένα οι μινωικές τοιχογραφίες και τα κυκλαδικά αγαλματίδια  που θα γυρνάω για να ξαναανακαλύπτω.

Από ξένους ξεχωρίζω τους δύο «άγιους Marcel» μου: τον Marcel Duchamp και τον Marcel Broothaers, τα δύο αυτά “πολιτισμικά εργοστάσια” όπως θα έλεγε ο H. Muller που μου έδειξαν αλλιώς τι θα πει ελευθερία. O J. Bosch και οι Φλαμανδοί ζωγράφοι, o C. Brancusi, o M. Rothko, o Y. Klein, o R. Smithson και ο R. Morris, o J. Beuys, o R. Filliou, o J. Turrel είναι σίγουρα κάποιοι από τους καλλιτέχνες που με στιγμάτισαν, ή απλά οι βάσεις μου. Θέλω σίγουρα να αναφέρω και πολλούς άλλους. Είναι δύσκολο να μιλάς για έρωτες.



Β. Σ. Ποιο είναι το μήνυμα που θέλεις να δώσεις στους σημερινούς καλλιτέχνες που είναι απελπισμένοι από την οικονομική ανέχεια; Να κάτσουν ή να φύγουν στο εξωτερικό;

Ν. Π. Σκέφτομαι τον Νίκο Καζαντζάκη. Πόσο μας έχει διαμορφώσει όλους αυτή η φράση «δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος..». Έχω την εντύπωση ότι η κατάσταση της απελπισίας είναι πρώτη φύση και εναρκτήριος δύναμη για τους καλλιτέχνες.

NEFELIpapadimouliHistoireEcriteAvecUnSeulOΌσον αφορά τώρα στην οικονομική ανέχεια, ναι, σίγουρα στην Ελλάδα τα πράγματα για τους καλλιτέχνες είναι δυσκολότερα γιατί δεν υπάρχουν αρκετές χρηματοδοτήσεις ούτε για την υγεία και την παιδεία, πόσο μάλλον για τον πολιτισμό και τις εικαστικές τέχνες. Η αγορά είναι στάσιμα νερά και οι εκθέσεις λίγες όπου η ιδέα του να ζεις από την τέχνη σου και μόνο φαντάζει αδύνατη σε όλους μας.

Αλλά θεωρώ ότι ένα δίπολο όπως Ελλάδα ή εξωτερικό δεν υφίσταται στην πραγματικότητα. Αυτό που έχει σημασία είναι να μην σταματάς να δουλεύεις, να ψάχνεις, να βάζεις την δουλειά σου σε κίνδυνο και να την ξαναγνωρίζεις κάθε φορά όπως και τον πάντα «ξένο εαυτό σου» και αυτό μπορεί να γίνει οπουδήποτε. Εντέλει, οι καλλιτέχνες πάντα «έξω» βρισκόμαστε, πάντα σ’ ένα μεγάλο «εξωτερικό».

Όπως λέει και ο Αντιφωνητής Οδυσσέας Ελύτης στην Μαρία Νεφέλη: «Αν δεν στηρίξεις το ένα σου πόδι έξω από την γη, ποτέ σου δεν θα μπορέσεις να σταθείς επάνω της».

Δευτέρα, 11 Δεκεμβρίου 2017

Πέθανε ο Χρήστος Ιωακειμίδης

ιωα

Έφυγε από κοντά μας χθες ο Χρήστος Ιωακειμίδης, ένας από τους πλέον σημαντικούς διεθνείς μας ιστορικούς τέχνης κι ένας έμπειρος και καταξιωμένος διοργανωτής εκθέσεων.  Διοργάνωσε ιστορικές εκθέσεις – τομές στο εξωτερικό. Το “ZEITGEIST” στο Martin-Gropius-Bau, Βερολίνο 1982/83, την “ Γερμανική Τέχνη στον 20ο Αιώνα” στην Royal Academy of Arts, Λονδίνο, 1985/86, το “METROPOLIS” στο Martin-Gropius-Bau, Βερολίνο 1991, την “ Αμερικανική Τέχνη στον 20ο Αιώνα ”, στο Βερολίνο, στην Royal Academy of Arts στο Λονδίνο το 1993 κ.λ.π.,

Στην Ελλάδα έγινε γνωστός κυρίως από το Outlook, μια διεθνή έκθεση σύγχρονης τέχνης, πρωτόγνωρη για τα ελληνικά χρονικά, που έγινε τον Οκτώβριο του 2003 και μονοπώλησε σχεδόν το φιλότεχνο ενδιαφέρον για τρείς μήνες. Ήταν υπο την αιγίδα της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας και παρουσίασε 85 σημαντικούς καλλιτέχνες από όλον τον κόσμο, με νέες παραγωγές και έργα in situ που εκτέθηκαν σε τρείς χώρους, καλύπτοντας 5.000 τετραγωνικά! Ήταν μια έκθεση –σταθμός για την σύγχρονη ελληνική τέχνη και την καθόρισε σημαντικά..

Jim Lambie, Early one morning

                                                                              Jim Lambie, Early one morning

Ο Ιωακειμίδης επέλεξε στο Outlook να δείξει αιχμηρές κι αντικρουόμενες εικόνες που σχολίαζαν εκφάνσεις της σύγχρονης πόλης, αντιπαραθέτοντας υπερφίαλες μητροπόλεις με την παραμελημένη περιφέρεια, τα νέα μέσα επικοινωνίας και την αμήχανη γλώσσα τους, την βιομηχανία της διασκέδασης με τα παρεπόμενά της, τα όρια ιδιωτικού και δημόσιου λόγου αλλά και αποσπάσματα από μεγαλύτερες «βεβαιότητες» την εποχή που η μοντέρντιερυα τέχνη άρθρωνε ακόμη κάποια σεβαστά «πιστεύω» της..

Πολλοί, σημαντικοί καλλιτέχνες παρέλασαν σ’ αυτήν την έκθεση. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές από τις φυσιογνωμίες της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης που φιλοξενήθηκαν: J. Beuys, J. Kounellis, B. Nauman, S. Polke, G. Hill, W. Kentridge, M. Kippenberger, C. Höller, J-M. Basquiat , F. Ackermann, W. Delvoye, B.Streuli, W. Tillmans, S. Sierra, J. Wall, S. Lucas, G. Förg, F. West κ.ά.

Το Δεκέμβριο του 2003 ξέσπασε σάλος στην Αθήνα εξαιτίας της έκθεσης Outlook και του πίνακα του Βέλγου καλλιτέχνη Τιερί ντε Κορντιέ, που απεικόνιζε ένα μεγάλο σταυρό και ένα πέος. Το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού Προβολής ζήτησε την απόσυρση του έργου πράγμα που έγινε..Η λογοκρισία καταγγέλθηκε από πολλούς.

Στο Outlook παρουσιάστηκαν επίσης και  Έλληνες καλλιτέχνες, Οι Ν. Αλεξίου, Ν. Χαραλαμπίδης, Γ. Λάππας, Ν. Μάρκου, Ντ. Μαγγανιά, Μ. Παπαδημητρίου και Θ.Τότσικας. Στην συνέντευξη που ακολουθεί και φιλοξενεί το Art Noise προς τιμήν του, ο Χρήστος Ιωακειμίδης  μιλάει για τις προθέσεις του και δίνει το προφίλ του Outlook.

Ιωακειμίδης

Λονδίνο, Απρίλιος 1974. Ο Χρήστος Ιωακειμίδης ανάμεσα στον Joseph Beuys  (αριστερά) και στον Norman Rosental, τέως διευθυντή εκθέσεων της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου.

                                                                                                                                                   Συνέντευξη Βασιλίκα Σαριλάκη

Το Outlook είναι μια διεθνής έκθεση που για πρώτη φορά παρουσιάζει σε τόσο μεγάλη έκταση την σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα. Γνωρίζουμε γενικά οτι δεν θα κινηθεί γύρω απο ένα θέμα ή θεωρία αλλά θα εστιάσει σε δυνατές εικόνες της αστικής ζωής, την σχέση δημόσιου – ιδιωτικού,τα νέα μέσα, την εξωμητροπολιτική τέχνη. Θα θέλαμε ωστόσο να μας πείτε περισσότερα γιά το προφίλ της έκθεσης και τους στόχους σας.

Το OUTLOOK είναι μια έκθεση που έχει σαφείς προδιαγραφές και σαφείς σκοπούς. Ενας βασικός μας στόχος - εφόσον τέτοιου μεγέθους έκθεση δεν έχει ξαναγίνει στον τόπο μας -, είναι να προσπαθήσουμε να μπει αυτή η χώρα που λέγεται Ελλάδα στο χάρτη της σύγχρονης κουλτούρας και ειδικά στο χάρτη της σύγχρονης τέχνης απ’ όπου απουσιάζει παντελώς. Πώς θα το πετύχουμε αυτό; Με τρεις τρόπους. Ο ένας είναι: αυστηρά επιλεκτικά θα παρουσιάσουμε γύρω στους 80 με 85 καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο οι οποίοι κατά τη γνώμη μας αυτή τη στιγμή εκφράζουν το «καλλιτεχνικό γίγνεσθαι» στο χώρο της σύγχρονης τέχνης. Αυτό θα πει ότι δεν θα κάνουμε καμία προσπάθεια ολικής, λεξικογραφικής παρουσίασης αλλά μια αυστηρή και σκληρή επιλογή της καλλιτεχνικής παραγωγής σήμερα. Αυτό θα πει επίσης ότι όχι μόνον όπως λέτε δεν έχουμε θέμα ή θεωρία, έχουμε πολλά πράγματα. Θέμα σαφώς όχι, δεν είναι θεματική η έκθεση, αλλά στρεφόμαστε με σαφή θέση εναντίον των ψευτοθεωριών και προσπαθειών να προσδοθεί ιδεολογικός χαρακτήρας στην τέχνη, πράγμα που συχνά καταντάει το έργο τέχνης υποχείριο ή αντικείμενο για να αποδειχθούν υποθέσεις που βοηθούν την καριέρα ποικιλότροπων επιμελητών.

αψκερμαν

                                                                        Εγκατάσταση του Franz Ackerman στο Outlook 

Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν προέρχονται κυρίως από Ευρώπη; Και σε ποιους αναφέρεστε όταν λέτε πως θα συμμετέχουν καλλιτέχνες – κλειδιά της περασμένης γενιάς;

Οι καλλιτέχνες που θα λάβουν μέρος είναι από την Ευρώπη, από την Αμερική, από τη Νότιο Αμερική, από την Ασία, από όλο το φάσμα της σύγχρονης τέχνης όπως το βλέπουμε. Όταν μιλάμε για την άλλη γενιά είναι κάτι άλλο. Εγώ πιστεύω ότι είναι αναγκαίο, όταν δείχνουμε την τέχνη του σήμερα, να δείχνουμε και ορισμένες καταβολές της , από που έρχεται αυτή η τέχνη, γιατί δεν έρχεται απ’ τον καλό Θεό και τον ουρανό, αλλά έρχεται από άλλους μεγάλους καλλιτέχνες μιας άλλης εποχής που έβαλαν τη σφραγίδα τους πάνω σε εξελίξεις που διαρκούν μέχρι σήμερα. Πάρτε παράδειγμα λ.χ. τον Bruce Nauman, χωρίς αυτόν θα ήταν ακατανόητη όλη η εξέλιξη της video art σήμερα, ή τον Γιάννη Κουνέλλη που με το τεράστιο έργο του, από τη δεκαετία του 60 ως σήμερα με την ίδια ζωτικότητα μας δείχνει το δρόμο από όπου ξεκίνησε η τέχνη των environments. Και τον Sigmar Polke που χωρίς τη δικιά του προσφορά στη ζωγραφική θα ήταν ακατανόητο αυτό που κάνουν σήμερα οι νέοι ζωγράφοι.

Θα δώσετε έμφαση στην νεώτερη γενιά; Και ποια πράγματα πιστεύετε οτι απασχολούν περισσότερο τους νεώτερους καλλιτέχνες σήμερα;

Σαφώς η έκθεση εστιάζεται στη νεώτερη γενιά. Αυτό που τους απασχολεί σήμερα είναι ένα πρόβλημα που έχει έμμεση σχέση με την παγκοσμιοποίηση, έναν όρο λανθασμένο για τον χώρο της τέχνης, αλλά σημαντικό για τον χώρο της οικονομίας . Το μέρος του φαινομένου αυτού έχει μεγάλη σημασία για τη σύγχρονη τέχνη: Είναι το θέμα της instant information όπως το ονομάζουμε, όπως λέμε instant coffee. Ο νέος καλλιτέχνης σήμερα χτυπώντας στον υπολογιστή του με το mouse νομίζει ότι έχει σε μόρια του δευτερολέπτου όλες τις πληροφορίες που μπορούν να του δώσουν απ΄ το Σύδνεϊ, απ΄τη Νέα Υόρκη ή από το Τόκυο και αυτό είναι το μεγάλο λάθος. Οι πληροφορίες που έχει όντως τάχιστα σε μόρια του δευτερολέπτου είναι ήδη φιλτραρισμένες, μανιπουλαρισμένες και ελλιπείς. Διότι μια εικόνα πάνω στην οθόνη του υπολογιστή, λόγω και του αναγκαστικού μεγέθους της οθόνης, δε μπορεί να δώσει την παρουσία, την αίσθηση ενός περιβάλλοντος πέντε επί δέκα μέτρα ή ενός ζωγραφικού έργου ή με οκτώ μέτρα διάσταση. Τι θα πει αυτό; Θα πει ότι η φυσική παρουσία του έργου τέχνης δεν μεταφέρεται στον υπολογιστή, παρά μόνον τα ψήγματα μιας ελαττωμένης ιδέας. Αυτό δημιουργεί μια ειδική κατάσταση στην τέχνη του σήμερα, μια κατάσταση που απομονώνει τον καλλιτέχνη, αποξενώνει τον καλλιτέχνη από τους συναδέλφους του. Δεν είναι τυχαίο ότι δεν υπάρχουν ομαδοποιήσεις και «ισμοί» σήμερα στην τέχνη, παρά το άγχος του καλλιτέχνη να εκφραστεί σ’ αυτόν τον κυκεώνα των πληροφοριών ως άτομο.

erwin-wurm-02-768x546

                                                                                  Erwin Wurm, Fat car, 2002

Έχετε δηλώσει ότι «η σύγχρονη εικαστική ελληνική δημιουργία είναι απούσα από τις μεγάλες διεθνείς εκθέσεις». Κάποιοι ωστόσο θεώρησαν ότι κι η ελληνική συμμετοχή στο Outlook είναι πενιχρή. Εσείς πως σκέφτεστε το θέμα αυτό και ποιοί Ελληνες συμμετέχουν τελικά;

Πιστεύω ακράδαντα ότι πράγματι οι Έλληνες καλλιτέχνες, για πολλούς λόγους που θα έπρεπε κάποτε σ’ ένα συμπόσιο να τους κουβεντιάσουμε διεξοδικότερα, απουσιάζουν απ΄ το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της Ευρώπης και της Αμερικής σήμερα. Όμως το OUTLOOK έχει σα σκοπό να δείξει στον κόσμο ότι στην Ελλάδα υπάρχει πολύ ενδιαφέρουσα καλλιτεχνική δημιουργία και επιλεκτικά σε μια έκθεση μόνο ογδόντα περίπου καλλιτεχνών, θα είναι τουλάχιστον δέκα Έλληνες καλλιτέχνες. Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη , πιστεύω, προσπάθεια της έκθεσης OUTLOOK να δείξει τι γίνεται επιλεκτικά στη χώρα μας.

markou

                                                                                       Nikos Markou                         

Τα τρία κτίρια στον άξονα της Πειραιώς που θα φιλοξενήσουν το Outlook έχουν κάποια διαφοροποίηση ως προς την θεματική τους ενότητα ή ως προς την παρουσίαση;

Όχι, καμμία. Δεν πρόκειται να υπάρχει ένα κτίριο για τη φωτογραφία, ένα για το environment κι ένα για τη ζωγραφική, αλλά και τα τρία θα λειτουργήσουν ανάλογα με τις ανάγκες των καλλιτεχνών που δείχνουμε.

Μπορεί το Outlook να γίνει το έναυσμα για να δημιουργηθεί στην Αθήνα μια μικρή αλλά ουσιαστική biennale όπως π.χ αυτή της Τουρκίας ή δεν υπάρχουν προδιαγραφές;

Αυτό είναι ένα ερώτημα που θα είναι σκόπιμο να το απευθύνετε στους ανθρώπους που καθορίζουν την πολιτιστική πολιτική της χώρας μας.

wim delvoye caterpillar

                                                                             Wim Delvoye, Caterpillar, 2002

Πόσα χρήματα θα κοστίσει τελικά αυτή η διοργάνωση και τι θα απογίνουν τα έργα που παραγγέλθηκαν και θα εκτεθούν; Τι μπορεί να αφήσει γενικά πίσω του το Outlook;

Ο προϋπολογισμός αυτής της έκθεσης είναι ο μικρότερος από όλες τις μεγάλες διοργανώσεις των τελευταίων ετών στην Ευρώπη. Τα έργα ανήκουν στους καλλιτέχνες και αυτοί θα καθορίσουν τι θα γίνει με το έργο τους στο μέλλον. Το OUTLOOK δε γίνεται για να αφήσει έργα και υλικά πίσω του, γίνεται για να δημιουργήσει μια πλατφόρμα συζήτησης και επικοινωνίας γύρω από την τέχνη.

οθτλοοκ

Παρασκευή, 10 Νοεμβρίου 2017

Κώστας Βεργόπουλος, Tεχνολογία: Αλήθειες και μύθοι

 H Eυρωπαϊκή διανόηση αλλά κι ο προοδευτικός, αριστερός χώρος  έχασαν χτες έναν πολύτιμο άνθρωπο. Τον οικονομολόγο και συγγραφέα Κώστα Βεργόπουλο που πέθανε στο Παρίσι σε ηλικία 75 ετών.  Αναδημοσιεύω στην μνήμη του μια συνέντευξη που του έκανα λίγα χρόνια πριν, για το περιοδικό Highlights σχετικά με τις επιπτώσεις της τεχνολογίας, τα μοντέλα συμπεριφοράς, την δημοκρατία και τον πολιτισμό, τις διεθνείς ισορροπίες και την πολιτική. Η συζήτηση περιστράφηκε και στα νέα αόρατα μονοπώλια, το δέλεαρ του μύθου της τεχνολογίας και την νέα δυναμική της Ευρώπης έναντι της Αμερικής.vergopoulos

Ο  Βεργόπουλος, γεννήθηκε το 1942 στην Αθήνα και σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και οικονομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 1974 έγινε καθηγητής οικονομολογίας στην Σορβόννη και το 1992 καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πάντειο. Από το 2002 ήταν καθηγητής οικονομικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris VIII, ενώ υπήρξε επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της Αμερικής.

b194963

Παράλληλα εργάστηκε ως εμπειρογνώμονας στον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Διετέλεσε διευθυντής του προγράμματος του ΟΗΕ για τη Μεσόγειο (UNITAR) και μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για την απορρύθμιση και ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη. Ήταν μέλος του συμβουλίου του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.Έγραψε πολλά βιβλία που κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό.. Μεταξύ αυτών: η «Παγκοσμιοποίηση - Η μεγάλη Χίμαιρα» (εκδ. Λιβάνη), «Η Απο-Ανάπτυξη σήμερα”, “Το μαύρο και το κόκκινο” κι άλλα βιβλία. Το τελευταίο του (2017) ήταν “Η νέα παγκόσμια αναταραχή”.

                                                                                                                             Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Βασιλίκα Σαριλάκη. Η τεχνολογία είναι το πιο πολυδιαφημισμένο προϊόν σήμερα. Βομβαρδιζόμαστε συνέχεια με τις νέες ψηφιακές και δορυφορικές χρήσεις τηλεόρασης, τηλεφώνων, οικιακών συσκευών.. Οι περισσότεροι ταυτίζουν την τεχνολογία με την ανάπτυξη και το υψηλό βιοτικό επίπεδο. Εδώ και μια δεκαετία όμως, πολλοί διανοητές επισημαίνουν μεγάλους κινδύνους όχι μόνον από τις χρήσεις της τεχνολογίας (ακτινοβολία, ατυχήματα, αστυνόμευση από κάμερες και Internet) αλλά και ανησυχητικές αλλαγές στα μοντέλα συμπεριφοράς και τους θεσμούς. Εσείς τι πιστεύετε;

Κώστας Βεργόπουλος.  Με την μεγάλη ώθηση της τεχνολογίας έχουν γίνει πολλές παρανοήσεις. Οι νέες τεχνολογίες μας κάνουν αίφνης να νοιώθουμε θεοί κι έχουμε καβαλήσει το καλάμι. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να μετακινούμε όρη, να πάμε μπρος-πίσω τον χρόνο...απίστευτα πράγματα. Υπάρχει μια άκριτη λατρεία θρησκευτικού τύπου προς το νέο «τεχνολογικό θαύμα» που υποκαθιστά τις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων. Επίσης όσοι κινούνται άνετα μέσα στις τεχνολογίες φέρονται με κόμπλεξ ανωτερότητας σ’ όσους βρίσκονται απέξω.keep calm

Η μεγάλη διαφοροποίηση που επιτελείται σήμερα είναι ότι βαδίζουμε προς ένα μοντέλο κοινωνιών όπως της Αμερικής που χρησιμοποιεί την τεχνολογική της ανωτερότητα για να επικρατήσει σε άλλες χώρες έστω κι αν οι υπόλοιπες είναι παραγωγοί π. χ software στον Τρίτο Κόσμο. Αλλά κι οι μητροπολιτικές χώρες του κέντρου, επειδή κατέχουν την γενικευμένη χρήση της τεχνολογίας, προσπαθούν να επιβληθούν στις περιφερειακές. Η δε Αμερική, χρησιμοποιεί τον τεχνολογικό μύθο, ως υπόδειγμα της εποχής μ’ έναν μυθολογικό, ιδεολογικό τρόπο για να κάμψει τις αντιστάσεις των άλλων. Έχουμε λοιπόν μια γενικευμένη όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων σε τοπικό και διεθνές επίπεδο.

Β. Σ. Στο επιχείρημα των ανισοτήτων πολλοί αντιτείνουν ότι ο Κυβερνοχώρος δίνει τεράστια πληροφόρηση κι επιλογές ενισχύοντας έτσι την δημοκρατία. Λένε μάλιστα πως αυτό είναι το αντίδοτο στην ελεγχόμενη πληροφορία της τηλεόρασης. Άλλοι πάλι λένε: Ποια δημοκρατία; Αφού την δημοκρατία δεν την φτιάχνει η τεχνολογία αλλά οι θεσμοί. Και ποιος έχει πρόσβαση στην τεχνολογία; Αφού τα 2/3 της Αφρικής δεν έχει ούτε τηλέφωνο, ούτε καν τρεχούμενο νερό..

3D-Printing-Academy-for-Girls-YTF

 Κ. Β. Ακριβώς. Πως να ενισχυθεί η δημοκρατία όταν η πλειοψηφία του πλανήτη αποκλείεται από την τεχνολογία; Το πρόβλημα λοιπόν υπάρχει στην διαχείριση της τεχνολογίας, στην κακή της χρήση. Η ίδια δεν φταίει γιατί μας βοηθάει να έχουμε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην ζωή μας.

Β. Σ. Μπορούμε όμως να ελέγξουμε την τεχνολογία ή έχει πλέον αυτονομηθεί και τελικά ο πολιτισμός υποκύπτει σ΄ αυτήν; Πολλοί νοιώθουμε ως πειραματόζωα. Γιατί πολύ αργά μας πληροφόρησαν π. χ ότι τα κινητά ενοχοποιούνται για όγκους και πρόωρο Αλσχάιμερ ενώ ελάχιστοι γνωρίζουν ότι οι φούρνοι μικροκυμάτων απαγορεύτηκαν πριν χρόνια στην Ρωσία γιατί αλλοιώνουν το αίμα και το DNA και βλάπτουν τα μάτια..

giagia

 Κ. Β. Δυστυχώς είμαστε όλοι πειραματόζωα απέναντι στην αγορά. Όλοι δοκιμαζόμαστε κι όποιος αντέξει. Σε κοινωνίες όμως ώριμες κι υπεύθυνες πρέπει να υπάρχουν ρυθμιστικές παρεμβάσεις στο παιχνίδι της αγοράς κι όχι να ακολουθούνται τα θέσφατά της γιατί αυτό είναι ολέθριο. Είναι απάνθρωπο να μας χρησιμοποιούν ως πειραματόζωα αλλά μην ξεχνάμε ότι τον έλεγχο της τεχνολογίας τον χάνουν κι αυτοί που τον έχουν.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να εγκαταλείπουμε τις υποχρεώσεις μας ως πολιτισμένη κοινωνία. Όπως είπε ο Κόφι Ανάν στα Ηνωμένα Έθνη απαντώντας στον Μπούς «φερόμαστε σαν να είμαστε μια κοινωνία προ του Χαμουραμπί.» Προ του 4000 π. Χ. Γιατί από την εποχή του Χαμουραμπί και μετά που μπήκε η πρώτη νομοθεσία όριζε πως το Κράτος πρέπει να ενισχύει τους φτωχούς, τους αδυνάτους. Να επιδιώκει την ισότητα και να βοηθάει όλους στην δημιουργικότητά τους. Με τον φιλελευθερισμό όμως, την εγκατάλειψη του κράτους στο ασύστολο παιχνίδι της αγοράς και την μονόπλευρη χρήση των τεχνολογιών γυρίζουμε προ του 4.000. Κι όλη η Ιστορία της Ανθρωπότητας ακυρώνεται.

 Β. Σ. Άρα ο όρος τεχνολογικός πολιτισμός δεν είναι και τόσο δόκιμος…Tour-Eiffel-500

 Κ. Β. Ο Walter Benjamin λέει ότι ο 19ος αιώνας ήταν ο θρίαμβος του ατσαλιού. Το Παρίσι φτιάχτηκε από ατσάλι και σύμβολό του ήταν ο πύργος του Eiffel. Αυτή είναι μια τεχνολογική προσέγγιση. Ο 20ός αιώνας δεν είναι μόνον μια νέα τεχνολογική εποχή. Αν κάνουμε μια ανθρωπολογική ή κοινωνική προσέγγιση βλέπουμε πως τείνει να γίνει μια εποχή άγριων ανισοτήτων που βάζει προϋποθέσεις για ακόμη πιο άγριες συγκρούσεις στο μέλλον. Σύντομα θα αντιδράσει ο Τρίτος κόσμος κι οι κοινωνικά αποκλεισμένοι. Έτσι έγινε και με την Γαλλική Επανάσταση. Για αιώνες δεν αντιδρούσαν έως που κάποτε αντέδρασαν..

Β. Σ. Είπες πριν πως επιστρέφουμε στην εποχή προ του Χαμουραμπί. Ένας αμερικανός ερευνητής της τεχνολογίας, ο Neil Postman είπε πως η τηλεόραση, που είναι το κέντρο της αμερικανικής κουλτούρας, λειτουργεί όπως η μεσαιωνική εκκλησία τον 14ο και 15ο αιώνα.

Όταν οποιοσδήποτε ήθελε να νομιμοποιήσει κάτι στην κοινωνία περνούσε από εκεί.. Μήπως κι η πολιτική κουλτούρα της Ελλάδας οδεύει κατά εκεί; Γιατί οι νέοι όροι των debate και της συζήτησης σοβαρότατων προβλημάτων εξαντλούνται δια αντιπροσώπου στον διαφημιστικό χρόνο των 2 λεπτών!

 Κ. Β. Πολλοί τρομάζουν με την έκταση και την δύναμη της τηλεόρασης. Πράγματι ο Postman έχει δίκιο. Η τηλεόραση είναι η νέα avoidεκκλησία σήμερα. Κι εκεί που άλλοτε οι άνθρωποι είχαν το μαζικό δόγμα της αποβλάκωσης τώρα ακολουθούν φανατικά την τηλεόραση. Όμως αυτό δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους χώρους της πνευματικότητας, τις πολιτικές οργανώσεις αλλά τα μαζικά φαινόμενα. Άλλο είναι το κοινό της σαπουνόπερας κι άλλο το πρωτοποριακό κοινό που έχει κοινωνικές ανησυχίες και προβληματισμούς.

Β. Σ. Γιατί πιστεύεις ότι ο άνθρωπος μυθοποιεί τόσο την τεχνολογία; Μήπως ο σύγχρονος γκατζετάκιας βλέπει το νέο του κινητό και την βιντεοκάμερα ως μαγικά παιχνίδια και την μηχανή ως έναν μηχανικό θεό;

 Κ. Β. Εγώ δεν ανησυχώ καθόλου με αυτά τα φαινόμενα .Πήγαινε στους πρωτόγονους της Αφρικής και θα δεις ότι κι αυτοί έχουν τα δικά τους γκάτζετ.. Έχουν κάτι μπίλιες, κάτι βότανα.. περίεργα πράγματα. Όλοι οι πολιτισμοί έχουν τα γκάτζετ τους..

 Β. Σ. Ποιο θα είναι, πιστεύεις, το μελλοντικό τοπίο; Ο αμερικανός διανοητής Jeremy Rifkin δήλωσε πρόσφατα, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, ότι η παραδοσιακή αγορά αδυνατεί πλέον να ανταγωνιστεί την ταχύτητα των εμπορικών συναλλαγών στο Internet. Κι αυτό γιατί στο Internet δεν υπάρχει νεκρός χρόνος ανάμεσα στις συναλλαγές, δεν απαιτείται υπαλληλικό προσωπικό κι έτσι μειώνεται δραματικά το κόστος. Παράλληλα παγκοσμιοποUnbeliveable technology in Mobiles phones never seen beforeιείται η ανεύρεση φτηνότερης εργασίας και πόρων κι αποδυναμώνεται ο συνδικαλισμός, η εργασιακή αντίσταση. Αυτές οι αλλαγές, λέει, αναθεωρούν τις έννοιες της ιδιοκτησίας, των συνόρων και των εθνών-κρατών..

 Κ. Β. Το τελευταίο βιβλίο του Rifkin « Το Ευρωπαϊκό Όνειρο» που αντιπαραθέτει με το Αμερικανικό έχει πολύ ενδιαφέρον. Υποστηρίζει πως η Αμερική έχει αποτύχει παρά την τεχνολογία και την ελευθερία της αγοράς τόσο από άποψη παραγωγικότητας όσο και κοινωνικών σχέσεων. Το μέλλον λοιπόν ανήκει στην Ευρώπη, γιατί εκεί το κοινωνικό κράτος παραμένει, το ίδιο κι η παραγωγικότητά της. Αρκεί η Ευρώπη να ενωθεί και να ανταποκριθεί στην Ιστορία της και τις αναμονές που έχει προκαλέσει το κοινωνικό της μοντέλο στον πλανήτη.

USA_EU_b_ker_20774d

Β. Σ. Προς επίρρωσιν των παραπάνω σου λέω το εξής: Όταν ρώτησαν τον Postman πως εξηγεί ότι τα βιβλία του «Τεχνοπώλιο» και «Διασκέδαση μέχρι θανάτου» πούλησαν εκατομμύρια αντίτυπα στην Ευρώπη είπε πως οι Ευρωπαίοι επειδή έπονται μια δεκαετία της Αμερικής στην τεχνολογία καλώς ενδιαφέρονται πως να κρατήσουν τα οφέλη και να γλιτώσουν τις παγίδες στις οποίες έπεσε η Αμερική. Μπορούμε λες να κερδίσουμε το στοίχημα;

 Κ. Β. Ναι, γιατί η Ευρώπη έχει την δυνατότητα να ενσωματώσει τον πληθυσμό της, χωρίς να τον περιθωριοποιεί δεν αγνοεί τον ανθρώπινο παράγοντα και δεν έχει την επεκτατική τάση της Αμερικής. Ας μην ξεχνάμε και τις μεγάλες αποτυχίες της Αμερικής. Κανείς δεν φανταζόταν αυτό που έγινε στο Ιράκ. Ότι μετά τις καταιγιστικές επιχειρήσεις με τεχνολογικά υπερόπλα θα ακολουθούσε επί 3 χρόνια τέτοια αντίσταση. Οι Αμερικανικοί ιθύνοντες δεν το φανταζόντουσαν αυτό. Και τώρα ακόμα πιστεύουν ότι είναι απλώς μια ανωμαλία που θα εξαλειφθεί. Όπως δεν περίμεναν και τέτοια αντίδραση μέσα στην Αμερική..arabandus

 Β. Σ. Κι ενώ χιλιάδες αθώοι σκοτώθηκαν για το πετρέλαιο, η Αμερική που είναι ο κήρυκας των νέων τεχνολογιών μπλοκάρει την παραγωγή φθηνής ενέργειας από την διάσπαση του υδρογόνου για να μην θίξει τα πετρελαϊκά συμφέροντα. Μεγάλη αντίφαση.. Υπάρχουν τεράστια κέντρα εξουσίας λοιπόν που αρνούνται να χάσουν τα προνόμιά τους από ανέξοδες ενέργειες όπως η αιολική, του υδρογόνου που μπορεί να έχει ο καθένας..

 Κ. Β. Αυτό ισχύει απόλυτα. Η ενέργεια που μπορεί να απελευθερωθεί από τους πάγους του Β. Πόλου είναι πολλαπλάσια και πολύ φθηνότερη. Κι έχουμε την τεχνολογία μέσω της τήξης να το κάνουμε. Αλλά δεν το θέλουν. Και θέλουν το πετρέλαιο που είναι ξεπερασμένη τεχνολογία για να πάνε να φτύνουν αίμα στην έρημο με χιλιάδες νεκρούς! Και ξέρεις γιατί;

Γιατί το πετρέλαιο είναι τρόπος κυριαρχίας πάνω στους Άραβες. Δηλαδή μια τεράστια γεωπολιτική δύναμη θέλει να κυριαρχεί σ ’όλες τις πηγές. Η Αμερική θέλει μέσω του πετρελαίου να κυριαρχήσει σ’ όλες τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες. Άρα γεωπολιτικά το πετρέλαιο έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ ότι ενεργειακά.

 Β. Σ. Καταλήγουμε λοιπόν ότι τα κέντρα εξουσίας είναι τα καθοριστικά για την παραγωγή, διανομή, χρήση κι έλεγχο της τεχνολογίας και των αγαθών της ανά τον κόσμο. Κι έχουμε από την μια πλευρά μια ισχυρή μονοπωλιακή αγορά οπλικών συστημάτων τελευταίας τεχνολογίας που είναι ορατή κι από την άλλη τα αόρατα μονοπώλια της κινητής τηλεφωνίας, της τηλεόρασης ή της Microsoft με τεράστιες επενδύσεις που αποτελούν νέα κέντρα εξουσίας που μάλιστα εξασφαλίζουν την συναίνεση του κοινού..

 ciaΚ. Β. Δυστυχώς τα μεγαλύτερα μονοπώλια και τα πιο επίφοβα είναι τα αόρατα μονοπώλια. Αυτά που δέχεσαι ως μια φυσική κατάσταση και δεν σκέφτεσαι τον ρόλο τους. Όταν μπαίνεις π. χ στα Windows το τελευταίο που σκέφτεσαι είναι πως είναι μονοπώλιο. Είναι φοβερό αλλά στις νέες τεχνολογίες όλο τέτοια έχουμε που δεν φαίνονται.. Και στην κινητή τηλεφωνία τα τηλέφωνα παρακολουθούνται πολύ περισσότερο από ότι τα σταθερά.

Αυτές οι νέες τεχνολογίες που δείχνουν τόσο δημοκρατικές είναι ταυτοχρόνως πιο αστυνομευτικές. Διότι δίνουν την δυνατότητα να καταγράφονται και να αρχειοθετούνται με ακρίβεια όλες οι συνομιλίες. Αυτό δεν έχει ξαναγίνει. Βαδίζουμε σε μια κοινωνία κόλασης. Με το Μεγάλο Αδελφό να παρακολουθεί τα πάντα και να μας φακελώνει. Σ΄ αυτήν την κατάχρηση της τεχνολογίας πρέπει οπωσδήποτε να αντισταθούμε..

                                                                                                       vergopoulos (1)

               Διαβάστε εδώ άρθρα του Κώστα Βεργόπουλου στο επίσημο blog του..

                               https://kostasvergopoulos.wordpress.com/about/

Κυριακή, 23 Απριλίου 2017

Documenta 14 : Beware of Germans bearing gifts?

fridericianum

                                                                                                                                                     By Vassilika Sarilaki

At a difficult juncture for Greece, with no light at the end of the tunnel and caught between clashing Schäuble/IMF, the art lovers, the National Museum of Contemporary Art ΕΜST and 40 spaces of Athens greeted the German exhibition Documenta 14 of Kassel, one of the most important contemporary art events. The exhibition is entitled: ‘Learning from Athens’. 160 artists, including 15 Greeks, many performances and events a new artistic occupation of the city that will last months. There’s no doubt that this is a great opportunity to see interesting works of art.

στανDuring his meeting with Alexis Tsipras, the German chairman Frank-Walter Steinmeier said: ‘My presence here is a message that Greek and German relations are broader than what is discussed in public. Documenta 14 will enable us to see things from a different angle, a fresh and new perspective’.              

But you see. . Other people don't see the German’s gesture of friendship so favourably and they causion: “Beware the Germans even when they bring gifts”. They are talking about cultural colonialism, about treating us like a protectorate, about an effort draw attention away from the economic suffocation that Germany has imposed on us. Meanwhile, the state of Greek cultural dynamics will be influenced dramatically as the € 70 million Documenta claims that is here to stay.. Even Spiegel admits that “this year's event continues to stand on top of a cliché, which actually wants to benefit the German Documenta, and not only on the artistic level. The cliché is the stereotypical view of a devastated Greece of the crisis.”[1]

Let's see then: What kind of messages does Documenta convey?  What is its main focus? By what procedure were the Greek artists chosen? Does it have any political views and what are they? Which statements have caused an uproar? What did it answer? Does it really want to learn from Athens? And what it is that Athens would like to tell to Documenta but doesn't dare? What are the reactions and the potential benefits? What signs has given it us so far, after a five-month presentation of events, performances, etc.? What is the response from the public, the artists, the galleries, the curators, the youth?

ff

Let's start from the beginning. Athens was initially very positive towards the fact that such a large organization, determining trends and the international avant-garde had chosen this city to co-host Documenta. It would be at least a fruitful summer tourist attraction and would incorporate Athens to the notorious cultural "map of Europe" ..

 adam2Documenta’s artistic director, Adam Szymczyk, decided to drive the art world’s attention to Athens, the capital of a country which was threatened at the time by Grexit and a possible total destruction. The theme of “Athens under collapse" seemed to be the most successful exhibition choice. Besides, the thematic analysis was pioneered by Harald Szeemann’s Documenta 5 (1972), referring to the "investigation of reality".

Rather than focusing on the most important artists of his time, Szeemann decided to investigate to the chosen theme.. Now it was Athens’ turn, as a city having acquired the "exoticism of crisis" in the words of Varoufakis. . I wonder, what did Szymczyk really try to achieve? Make a corresponding “investigation of reality”, imitating Szeemann's Documenta ? I believe that somehow this is the case. He has incorporated many performances and lectures to the show, reiterating the old sociological experiment of the seventies. . However, can a lecture by Toni Negri be compared nowadays to that given by Joseph Beuys in '72? No  way.                                                                                                        

                                                                        The "improprieties" of Preciado  

Adam Szymczyk conducted  Berlin’s Biennale in 2008 and was the curator of Kunsthalle Basel .Up to now "he has created good but conventional exhibitions," as suggests Dorothea von Hantelmann, a German professor and art historian dealing with Documenta topics, who urged him to experiment. [2]. It seems that Szymczyk listened to her advice. The public program of the first five months of events was undertaken by a theoretical researcher of the queer movement, Paul B. Preciado– more specifically, Beatriz Preciado who gradually transformed herself into man. paul preciado

On September 15, 2016 Preciado announced that the bulk of the events would take place at the EAT-ESA showroom in Freedom Park, and that it would consist the so-called "House of Bodies", including 34 Freedom exercises. At the same time the distributed press releases indicated that the ‘queer and the porn industry workers are the new proletariat’. References were also made on the neoliberal theories abolition, the civil self-motivation, the abolition of representative democracy, an ideological return to Foucault’s theories, the deconstruction theories of the ’80s etc. Some literary and social actions, as well as collaborations with various artists then took place.

O δήμαρχος Αθηναίων Καμίνης, ο Preciado κι ο Szymczyk                                                                      Mayor of Athens G. Kaminis, P. Preciado and A.Szymczyk

The ‘initiated public’ participates in discussions on numerous issues at the EAT- ESA (a place that Preciado considered to be trendy, as it hosted tortures during the military Junta!). However, some relatives of tortured men and women began to reach their limits when they saw performances by lesbians who were famous ex-porn stars (Beth Stephens & Annie Sprinkle), proposing ecosexualism and flirting with plants in pots. The same pair will repeat its performance in the EMST. The title is: Cuddling Athens. Here, they are depicted in one of their numerous weddings conducted in the past. In the middle one can see Beatriz Preciado.

Aktalon2006_A4

                        What was Documenta’s response on the curators’ provocative statements against Greece?

Preciado begins to provoke. Annoyed by some Greek newspapers that criticized Documenta, he stated to reporter Luna Svarrer  that Greece had a deficit of Democracy (!): "They moved us directly to the political pages or even to the frontpage, in order to criticise us, because we were speaking about dictatorship or criticising democracy. I mean, hello, we are in Greece, democracy is not exactly blooming “[3].

Meanwhile, Marina Fokidis, responsible of the Athens Documenta 14 office, directly discredits the Greek government policy for its lack of support towards contemporary art in the online magazine Sleek: . “In the absence of State support and strategy for the contemporary culture, and in the absence of a strong public institution for contemporary art, like a museum, Greek artists were struggling to communicate their ideas. Greek artists have been somewhat unknown in the international scene, but not rightly so” [4]. At the press conference we asked Szymczyk if he shares these views and how does he document the "deficit of democracy in Greece."

πρ

He tried to make amends, apologizing mainly to Lydia Koniordou , (the minister of culture) who was present and to the director of the EMST (National Museum of Contemporary Art) Catherine Koskina. He replied that they do not wish to offend the Greek government which tries, despite its limited financial means, to do the best and that they did not imply that there is a literal lack of democracy, but were talking in terms of a boost to urge civic participation. Another man replying to my question stated that Documenta has no unified views, leaving the impression that Szymczyk has no control over his team.φωκιδαινα

elections change nothing[2]This is unfortunately verified once again in South magazine, -created by Fokidis and now used by Documenta- in which one can notice views against the elections and denouncement of the ‘misery of representative democracy’, without offering any alternative.

Fortunately, there were some collaboration with more or less noteworthy Greek artists, with good curators from the EMST, but the ‘impropriety’ had already taken place.

optiki piisi tina pandi

Documenta’s theoretical allusions to the South, to "native" artists, as well as the general ambiance provoked by artists coming and taking photos with the refugees on the islands in order to show them off abroad, Documenta’s failure to understand and respect the vulnerable Greek situation, and the exhibition’s policy made Greeks even more suspicious.

Furthermore, Preciado’s choices made them feel that Documenta came to teach them about the Junta, meaning their own history, which certainly they already knew much better themselves. Many had relatives who were tortured in EAT-ESA. A question aroused: Why does Documenta reintroduce the issue of the Junta?

Moreover, some people don’t understand why Documenta is so interested in the Junta of 1967, but does not go back 20 years behind, when the German Nazis massacred thousands of Greek civilians who resisted heroically. At the press conference they attended an anniversary of killings by neo-Nazis in Europe, but they were not aware at all that the same day was the anniversary of Nazi invasion in Greece in 1941 – a point which I had to remind, before my question on the curators’ statements..

vasanistiria

                                                                                        Reactions to Documenta

In fact, these peculiar lacks were rightly identified by artist Costas Varotsos in an interview: "They talk about the dictatorship! As if it was their affair! They will bring here all Jobbis (attention, not zombies) of the past! However, they did not mention Gunar Hiring, the German university professor who, during the dictatorship began a hunger strike to turn the German government against that situation. They probably forgot about him! " [5]

Of course, the Greeks understand very well the reason why while Documenta condemns neoliberalism, it does not breathe a word on the contemporary neoliberal stranglehold that Germany is exerting on Greece, threatened openly by Schäuble with Grexit, nor do they mention the economic war that Greece is experiencing, the sellout of our airports to German companies or Siemens’ scandal ..

Yannis Varoufakis boldly declares that Varoufakisit is about ‘tourism in countries under crisis which is reminiscent of the time when several wealthy Americans went to African countries for safari and to demonstrate their humanitarian trends." [6].

Younger artists are beginning to speak of cultural capitalism and cultural colonialism, Kostis Stafylakis Athens biennale curator, clearly refers to chauvinism and others about attempts to exoticise the Greek art scene. A graffiti says: "I refuse to exoticize myself in order to increase your cultural capital".

exotisize[1]Hosting Documenta’s office in the ASFA (Fine Arts University) was also commented by students. At the same time, the emphasis given on blurred and endless intellectual discussions organized by Documenta scattered the feeling that it excludes a wide audience, meaning, that it refers to an elite and not to all, while also exuding a didacticism that does not indicate, however, that Documenta came ‘to learn from Athens’. .

I think that George Tzirtzilaki’s statements (who is a known art critic) are particularly interesting; he says that ‘Documenta is very interesting with respect to the issues it raises, but one could assume that they could be addressed within a Free University, having an educational and – emphasizing the word – a didactic character .. Documenta began with a confused concept and do not know, I cannot say if this is good for the relationship of society with it. Everybody confused the dialectic of its curators with the dialectic of the Left party in Greece, and this immediately sparked some very intense debates, inexplicably so, which often reached a level of Medieval scholasticism, like for instance, whether the words Dictatorship and Democracy are used correctly or not ... eventually, I believe that there is just one question that arises: to what extent does political theory identify itself to art and how is it connected to it? " [7]

Naturally, organizers and partners have different views. Deutsche Welle produced a documentary in which Andreas Aggelidakis, a significant artist and a key partner of Documenta 14 indicates that the attention brought on Greece is very positive point. However, at the same time, Nadia Argyropoulou, an experienced curator of the DESTE Foundation – whose important role in the formation of the art scene in Greece is well known to all – mentions in the same report that she is concerned that the Documenta will fail ... A bad omen..

                                                                                                Acropolis poniesαλογα

Shortly afterwards the Greek Archaeological Service announced that it declined a request by Documenta to conduct an event that include an Acropolis’ tour with dwarf pony horses in order to represent the horsemen on the Parthenon Frieze! The Service allowed it only with normal horses explaining that the horses on the Frieze were not ponies, as Documenta claims! Moreover, these were not horseback rides, but ceremonial events. . If we assume that Documenta’s curators were not aware of this, then how did they claim something like this for one of the most famous monuments of world culture? [8].                                                                               

Unfortunately, this was not the only provocative move linked to the Acropolis, for which Germany might have a soft spot, ever since the cover of Focus magazine was proposing to Greece to sell it!

frankfurt-germany-20th-october-2016-argentinian-artist-marta-minujin-h5f4kb

75-year old Argentinian Marta Minujin decided to create in Kassel an Acropolis replica with the same dimensions, made of forbidden books. . Then she presented the following "model" of her Acropolis(?), with irrelevant number of columns and a Frieze  equal to the height of the columns!! Want to know what banned books she is referring to? She referred for example to the book of a Russian journalist, indirectly accusing President Putin for her murder, although the trial has been finalized and the murder was attributed to Chechens who had been arrested and confessed! putin

Meanwhile, persiflage has already began in the social media, especially by young artists who felt excluded therefore began commenting ironically several Documenta’s incidents on a special Facebook page and site. Title: DOKOUMENA. They talk about cultural colonialism and cultural imperialism .. Their videos are largely circulating on their Facebook page. [9].

                                                Winners and losers

The truth is that after Documenta’s events held in Cairo and Kabul in 2013, annexes were created in those areas. The Greek office with Mrs. Fokidis as its director will obviously become a permanent annex, therefore the correlations will change, the "losers" being the poor or impoverished Greek institutions ..

Meanwhile in March, arrangements are made with the National Museum of Modern Art, EMST and its director Catherine Koskina managed to present the EMST collection in Kassel, at Fridericianum.  This is a great success since it will allow the whole world to see Modern Greek Art. . We are talking about around 800,000 people! ..                                                                                       ιλεανα τοθντα

Finally, Documenta’s opening took place at the EMST in glamour, but it was not open to the public, and was priced with an 8-euro ticket. . Art lovers and all the Greek artists have great expectations from Documenta (even if some important artists were ignored). According to Ileana Tounta (owner for 30 years of a famous gallery and head of the Hellenic Art galleries Association for many years) "no one from the curatorial team of Documenta addressed me, nor did they addressed any other galleries." [10]

The truth is that nobody knows the way the artists were chosen by Documenta, the secrecy prevailed until the last minute. But we noticed that it is not only in Greece that ‘groups of friends write history’..

Alongside the opening of Documenta begins the 6th Athens Biennale entitled Waiting for the Barbarians curated by the Division of Heart and Sword ( Nagia Yakoumaki, Poka -Yio, Kostis Stafylakis and FYTA ).

In its curatorial text we notice a wide photographic reference to the choices made by Documenta 14: [11]

BARB"Will there ever be a ‘Lesson learned from Athens’? What is the meaning of words like "education," "freedom," "queer," "north," "south," "indigenous" in the modern cultural dialogue? Are we witnessing the arrival of the Barbarians or their domestication?

These Barbarians are coming again and again ... Since the beginning of the new century, the Barbarians are at the gates. In the circles of the intellectual elite, as well as on the art field, they are often depicted in positive and messianic terms: as a new nomadic / stateless / hybrid subject. This perception seems to determine the way in which the (im)possibility to resist and revolt is understood today and, simultaneously, it constitutes a key reason for our collective failure to predict the current escalating of regression. ... We are not hosts but we invite the Barbarians to come inside. On April 5th, 2017, we declare the beginning of a year of Active Standing by".

Among the participating artists are the artists / actors from DOKOUMENA. A new fight begins! To be continued. .

Print

                                                                                Manifestation: Accept the Barbarian within you

LINKS

1. http://www.dw.com/el/e

2. http://www.dw.com/en/documenta-14-you-need-the-courage-to-experiment/a-17253286

3. https://medium.com/athenslivegr/documenta-14-what-happens-when-the-international-art-elite-goes-greek-b7be9c0352bb

4. http://www.sleek-mag.com/2016/04/14/why-documenta-14-could-be-good-for-athens/

5.http://popaganda.gr/250384-2/

6. http://www.spikeartmagazine.com/en/articles/doing-documenta-athens-rich-americans-taking-tour-poor-african-country

7.. http://popaganda.gr/250384-2/

8. http://greece.greekreporter.com/2017/02/08/documenta-horseback-event-approved-to-recreate-parthenon-frieze-scenes/

9. https://www.youtube.com/watch?v=ZLUHXuVJX3c&feature=youtu.be

10. http://www.dw.com/en/will-documenta-have-an-impact-on-athens-art-scene/a-3794198

11. http://athensbiennale.org/barbarians/

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...